BERBAIRUDIENEA

Berriaren erdialdeko udako gehiagarrian, “Udako Tartean”, Anjel Lertxundik Bretainia aldean egiten dabilen bidaiaren berri ematen du egunean-egunean. Berak haren berri eman eta guk, nik behintzat, gustura irakurtzen dugu. Dena den, susmatzen dut nire interesak halako lotura pertsonala baduela, batez ere orain dela hiru urte Bretainiara egin nuen bidaiaren sentsazioak biziberritzen dizkidalako Lertxundiren lerroak irakurtzeak. Oraintsu konprobatu dut, gainera, irribarre batez, gaur nik ikusi eta sentitu nituen inguruez idatzi duela. Horrela gustua ematen du egunkaria irakurtzeak.

2002ko irailean egon nintzen Bretainia aldean betile luze eta ile iluneko neska batekin. Aurretik lau egun emanak genituen Pariseko karriketan barrena, eguzkipean. Nire lehenengo kotxea izan zen Ford Escort gorriak eraman gintuen, lehenego Parisera eta gero Parisetik Bretainiaraino, oraindik trasteroan gordeta daukadan iglu bat maleteroan zeukala. Escortak handik gutxira jubilazioa hartu behar izan zuen, baina bidaia horretan zintzo portatu zen, duintasunez agoantatu zituen kilometro guztiak. Bidaia ederra izan zen. Ez genuen, egia esan, denbora luzerik izan han ikustea merezi duten bazter guztiak bisitatzeko, kurtsoa berehala hastekoa zelako, baina eman genituen egunak ederto aprobetxatu genituen. Cancalen jarri genuen kanpin denda, sasoi horretan ia hutsik zegoen kanpin txiki batean eta handik Le Mont Saint Michel, Saint Malo, Dinan eta kostalde bihurri horretako bazterrak bisitatu genituen.

Gauza asko esan nitzake Bretainiako egunez, Saint Maloz, harresiez, kaioez, aterki azpiko argazkiez, Dinaneko aldapez…. baina guztietatik, orain, momentu birekin gertzen naiz:

Bat

Errepidez Parisetik gentozela sumatu nuen itsasoa lehenengoz. Gidatzen nebilen, eta errepidearen eskumako aldera begiratu nuen instant batez; han, urrunean, zuhaixkaz josiriko lautadaren atzean, itsasoaren distira ikusten zen badia zabal batean laino artetik sartzen ziren izpi batzuei esker. Erdian, lehorretik apur bat harago, orratz zorrotz bat zegoen zerura begira, eta orratzaren azpian, harresien artean gordetako hiri bat ematen zuen zerbait. Hiru egunen buruan hurbiletik ikusteko parada izan genuen, eta leku itzela da, polita, erakargarria, monumentala. Baina kotxetik gehiago ematen zuen fantasiazko liburu batetik ateratako irudi bat, erregina baten jauregia, elfoen hiriburua.

Beste bat

Iglua batu eta betikotasunerantz alde egin baino lehenagoko arratsaldean, kanpinaren ondoan zegoen hondartzara joan ginen neska eta biok. Berak zapi urdin bat jantzia zuen buruan. Ez genuen inor topatu, ez bidean, ezta hondartzan ere. Itsasoa bare zegoen, eta luzaroan egon ginen toaila baten gainean jarrita, olatuei begira. Denbora geratu egin zen minutu horietan, nolabait, eta lasaitasuna, bakea, atzamar puntekin ukitu zitekeen. Ez genuen berba askorik egin, soilik unea dastatu.

Itxaropen bat badut nire bizitzan, berriro hura bezalako bidaia bat egitea da. Euri artean bada ere.

2000 izan zen koadrilakook Pirinioetara denok batera joan ginen aurreneko urtea. Mendizale ibili ginen, gogotsu gainera: Ezkaurren, Auñamendin, Hiru Erregeen Mahaian… Ordutik hona bost urte igaro dira, eta batean baino ez dugu hutsik egin udako gure mendi oporralditxoan. Burua etorri zait hau dena, zeren uztailaren 28 hartan Lintzatik Hiru Erregeen Mahaira doan bidexkan nengoen lagunekin, eguzkipean izerditan, eta mutil batek albiste bat eman zigulako.

Mutu geratu ginen uztaileko goiz argitsu hartan: Felix Iñurrategi hila zen Gasherbrumen. Alberto anaiarekin zebilen gailurra zapaldu ostean jaisten eta jausi egin zen, hango izotzen artean betiko galduz. Geu ere mendian egoteak esangura berezia, zapore mikatzagoa eman zion berriari.

Nik ez nuen Felix ezagutzen, baina uste dut euskaldun gehienok, eta batez euskal zein mundu zabaleko mendizaleok, samina sentitu genuela egun horretan.

Doala txoko xume honetatik omenaldi txiki bat mendi zurien artean atseden hartzen dagoen atxabaltarrarentzat. Nola edo hala, beti egongo baita bizirik.

Telebista piztea etxe barruko bakardadea saihesteko ahalegin soila izaten da, sarritan. Eta telebista diodan bezala irratia ere esan nezake. Pizten duzu eta jaramon gutxi egiten diozu, edo zuzenean ez diozu batere egiten. Gizaki baten presentzia ordezkatzeko modua dela ematen du. Nire kasuan behintzat halaxe gertatzen da.

Tira, utz dezadan. Aurrekoan ere idatzi nuen bakardadeaz eta ate itxiez, baina ez da hori kontua.

Kontua da atzo gauean etxera heldu eta telebista piztu nuela, eta han atzean marmarrean eduki beharrean, pantailari begira geratu nintzela denboratxo batez, ohera joateko gogo barik, sei eta erdietan esnatzeari beldur handirik gabe. Normalean neuk gauza gutxi ikusten dut telebistan: albisteak gero eta gutxiago eta, suertatzen denean, telesailaren bat. Horixe egin nuen atzo hain zuzen, sofan luze etzan eta Hospital Central ikusten hasi (ez dakit zergatik baina oso gustuko ditut ospitaletako telesailak). Handik gutxira, dena dela, iragarkiak etorri eta ezin izan nion eutsi zapping egiteko tentazioari. Hasi nintzen bada katerik-kate saltoka. Saltoka poz-pozik harik eta nadenarekin topo egin nuen arte. Goizean irakurria nion Juleni zeozer horren gainean, eta susmatzen nuen nondik zihoan kontua neure begiekin ikusi ez izan arren. Begiak erne zabaldu, ikusi, entzun egin nuen eta nire susmorik txarrenak berretsita geratu ziren. Ez dut ezer erantsiko, beraz.

Horren ondoren gure ETB1 maitera eraman ninduen mandoak (ez, honek ez), eta hara non atzora arte ikusi barik neukan Basetxea Taberna saioaren finala ari ziren ematen. Hantxe zeuden lehiakide guztiak sesioan, azken hilabeteetako irudiak ikusten, komentatzen, oihukatzen, txorradak esaten…reality show bati eskatzen zaiona, azken batean, gustatu ala ez. Eskuartean zerabiltzaten eztabaiden “edukiari” ez nion askorik erreparatu, ordea, zeren ikusten hasi eta berehala hantxe ari ziren erderaz barra-barra, lotsa barik. Ez erderazko esaldiak euskerazko konbertsazio batean tartekatzen, ez, zuzenean denbora guztian erderaz egiten, batez ere Gernikako neska beltzaran bat. Neska hori ez zen gai minutu batez euskera hutsean aritzeko ere, edo agian ez zuen nahi. Mutilak ez nituen hain erdarazale ikusi. Hantxe egon zen ile kizkurreko mutil batek erakutsi zuen neskak erderaz esaten zituen astakeriak eta ondo esanikoak euskeraz ere esan zitezkeela; Gernikan, Azpeitian, Bilbon edo Beran, berdin zait. Ardura, gustu eta kontzientzia apur bat baino ez da behar.

Gainera, esan didate berandu heldu naizela, hori aspaldiko kontua dela, eta Iantzi jaunak ere behin lehiakideak ohartarazi behar izan zituela erderaz egiteagatik. Zehatzago esanda ordu erdiz erderaz egiteagatik euskarazko kate eta lehiaketa batean.

Esan barik neuk ere badakit horixe dela gure egoera soziolinguistikoa, jakingo ez dut ba! gaztelania barruraino sartuta daukagula gure euskarazko jardunean. Badakit, neu ere jausten naizelako. Baina hori jakinda ere, eta itsu ez nagoelako, badakit euskara sustatu, zabaldu eta duin egitea helburu ei duen kate publiko batek ardura apur bat gehiago izan beharko lukeela, eta lehiakideak kontu handiagorekin aukeratu, horren moduko saioak direlako, zorionez edo zoritxarrez, euskararen normalizazioan laguntza handia eman dezaketenak. Eta lehiakideak txarto aukeratuz gero, Gernikako neska horren modukoak kanpora bota beharko lituzke, zeren polemika sortzeko eta soineko deigarri batekin agertzeko parebakoak izango dira, baina euskerarentzat kamikaze hutsak.

Azkenean osti txarrean oheratu nintzen, inor gutxi kezkatzen duen txorrada batengatik. Eta gainera, berandu.

Zintzilik nago.

Harrizko hormak sutan jartzen dizkit oinak, eta hatz-puntak.

Beroak ikusmena lausotzen duela ematen du, asfalto kiskaliaren gainean egoten den airea bezalaxe. Bero honek zarata ateratzen du, kilk-klik eginez-edo arteen hostoetan eta kiskalitako galsoroetan.

Bada Euskal Herririk baserriz jositako landa berdeez haraindi. Banekien, baina hemendik goitik argiago ikusten dut.

Paseoan ibili naiz oraintsu. Halabeharrez. Lagunak utzi ditut piszinetan afaltzen, eta apurka-apurka etorri naiz oinez etxerantza, bakarrik. Eskola ondoko zubian uraren marmarrari adi geratu naiz: ozta-ozta entzuten zen bazterretan hazi diren saratsen adarren artean. Aire beroak ere zarata biguntzen zuen, giroa astunago eginez. Igelak pozik, algaraka ibili dira, udaroko kontzertua ematen, zuzendari lanak egiten dituen igel marroi potolo baten agindupean. Uste dut.

Zeruan, laino bat ere ez dut ikusi. Hala ere, ematen zuen iluntzea barik egunsentia zela, eta orduantxe ari zirela esnatzen bizidunak eta bizigabeak, gaurik luzeena eta hotzena baino jasanezinagoa izan den egun errearen ostean. Dena dela, gauaren ahaleginak gorabehera, hantxe jarraitzen zuen beroak, tinko, “Kostako zaizu ni botatzea, gero”, entzun diot esaten, harro.

Gero, etxera heldu naiz. Zalantzatan ibili naiz, ez pentsa, zeren kanpotik beste etxe bat begitandu zait, hutsik dagoen etxe bat edo, inor bizi ez dena, pertsianak beheraino jaitsita dituena. Baina ez, konturatu naiz nirea dela, eta atea ere kolpe bakarrarekin itxita dagoela, giltzari bueltak eman barik, neuk ia beti uzten dudan moduan. Fresko egon da barruan, ilun, jaitsitako pertsianei esker. Eskertu ere egin dut barrura sartzea, une batez. Baina berehala beste hotz batekin egin dut topo ezkaratzeko ate ertzean jarri eta baldosen zuriari so geratutakoan.

Banekien berarekin topo egingo nuena, aurrez-aurre: bakardadearen hotza sartu zait sudurtzuloetatik -batetik bestetik baino gehitxoago, hori bai- eta logelara etorri naiz, eskailerak pausu arinez igota, binaka. Atea itxi dut, nire bakardadearen espazioa txikitxoagoa izan dadin, eta atzamarrak teklen gainean pausatu ditut, tramankulu grisaren ON botoiari sakatu ondoren.

Burua hustu, baretu, eta idazten hasi naiz.

Uda. Oraina. Unekoa. Dena delako hau definitzeko esaldirik aukeratu beharko banu, seguru aski momentu hau margoztuko nuke. Hitzez eta keinuz.

Gaur bai. Eguna hurreratzen ari zela behin baino gehiagotan aipatu dut, eta azkenean iritsi da. Urtebete blog batean nire lehenengo mezua idatzi nuenetik. Urtebete nagusiagoa. Urtebete aldatuagoa.

Esan nuen orduan: Halakoxea izango da beharbada blogaren kontu hau ere, egun batean etorri eta hurrengoan alde egiten zaizun burutazioa. Batek daki; edo agian ez, agian “egunero idaztearen txapelduna” izateko lasterketa zibernetikoa egingo dut (…). Ez nengoen seguru, ez nekien zer dela eta hasi nintzen idazten, non eta blog batean, ezta kontuak luzerako joko lukeen ere. Ez nengoen seguru, batik bat inoiz ez nintzelako izan, ordura arte, orri aurrean jarri eta luze idazteko gai. Asmoz bai, beti ibiltzen nuen buruan zeozer idatzi behar nuelako ideia hori, baina oso arrakasta gutxirekin. Baina, bai, luze jo du, eta nahiko gogor, batez ere iazko uda amaiera eta udazken makurraren ostean. Ordutik aurrera hau guztia, zinez, nire bizitzaren parte bihurtu da., bai idaztea, bai sare globalera begira dagoen zirrikitu hau. Susmoa dut, era berean, bizitzaren garai ez oso on batean jausteak lagundu egin diola idazteko grinari bidea zabaltzen, eta bideari eusten.

Hortaz, ordenagailuak ekarri nau -ekarri ninduen esan beharko dut, urtebete pasa ostean- lanaz edo ikasketaz haraindiko idazkeraren mundura, eta geroztik paperean ere idatzi dut zerbait, lasai-lasai, etxeko sofan etzanda edota hondartza batean toallaren gainean. Gustua hartu diot horri ere, eta orain koaderno urdin bat eramaten dut aldean. Baina beti itzultzen naiz, salbuespen barik, pantailaren distiraren aurreko txokora, idatzitakoa bukatzeko, edo txukuntzeko, edo goitik behera aldatzeko. Horregatik ezin dut ikusi, inondik ere, Internetek eskaintzen digun espazioa eta mundu zabala idazkeraren etsai, Internet bera izan delako, niretzat, amua, erruduna. Zigorrik merezi ez duen erruduna, noski.

Kasu berezia ote da horrela idazten hastea? Baliteke, edo agian ez, aterako dira agian aurrerantzean aro digitalaren kumeak azalera. Luma barik, sagu bat eskuan dutela, baina seguru aski paperaren xarma zeharo ahaztu barik.

Aurten lagun bat daukat etxe ondoko igerilekuan sokorrista, eta ahal dudanean bisitan joaten natzaio. Atzo berbetan egon ginen eta esan zidan aurrekoen moduko egun goibeletan orduak luze doazela, ia inor hurbiltzen ez delako bainua hartzera. Normala, ulertzekoa da, ze ni neu ere pistinazale amorratua izanda prakekin joaten naiz, eta toaila eta txanoa hartzeko tentazinorik ere ez dut izaten. Hala ere, bezero finko batzuk izaten ditu igerilekuak: oporretan igerilekura joatea betebehar moduan hartzen duten ume mokoak, eta hilabete bitan igeri astiro-astiro egiteagatik sasoiago egongo direla uste duten nagusitxoagoak (neu barne, beti nabilelako inoiz triatloi bat egitea ondo legokeela esaten, baina sekula ez dut benetako ahalegina egiten). Horiek biak ez joateko oso fresko edo euritsu egon behar da giroa. Beste erabiltzaile guztiak ez joateko nahikoa da eguzkia lainoen atzean izkutatzea. Ez dut esaten fresko egotea, ez, eguzkia bete-beetan ez agertzea dinot, nahiz eta lainoen azpiko mundu honetan 30 graduko sargoria egon.

Hala ere, eguraldi ona dagoen egunetan ere kontuak aldatuz doaz urteekin batera. Gogoan dut duela urte gutxi kuadrilla handia batzen ginela kanpoko landan toailekin, aldizkariak eroaten genituela, edo libururen bat, edo diskmana, eta orduak ematen genituela han, udan beste zereginik ez zegoelako-edo, edo behintzat beste zereginik ez geneukan asko geundelako. Baina horren arrastoa besterik ez da geratzen aurten, eta iaz ere, berdintsu. Badakit arrazoia agerikoa dena: urteak. Kuadrillako gehienok atzean uzten ari gara hamabost urteetatik hogeita bostetera doan hamarkada magikoa, eta bizitzaren legea da lehengo gauzak egiteari uztea, eta beste batzuk egitea, eta beste erantzukizun edo zaletasunak eukitzea.

Pena apur bat ematen du horrelako momentuei nostalgiaz begiratzeak. Zer egingo diogu, beharbada sirimiriarena da errua, eta eguzkia irtendakoan arrapaladan batuko gara toaila gainean. Ez dut uste, baina ni neu pistinara noa, ia sokorristak zer kontatzen didan.