Arantzazun egin zen Euskararen Jatorriari buruzko kongresuaren harira iritziren bat entzun eta irakurri dugu hedabideetan, hala nola, Josu Naberanek GARAn ateratzen dituen artikulu luzeak. Aurreko astean, adibidez, Radio Euskadiko “La Casa de la Palabra” irratsaio ederrean agertu ziren kongresuko antolatzaile batzuk euren teoriak eta asmoak azaltzen: zer dela eta antolatu zuten biltzarra, zeintzuk diren asmoak, teoriak zertan diren… bai eta aipamenen bat egin biltzarra kontuan hartu ez zutenentzako. Zehazki, Josu Naberanek esan zuen oker dabiltzala euskara hizkuntza isolatua dela esaten duten horiek, eta arlo hori ikertu beharra dagoela.

Neurri batean ados nago horrekin, ez dago arlo hau alde batera ikertu barik utzi behar, horretarako interesa dutenek gogotsu ekin behar diote, gura izanez gero, eta debate filologikoa sortu -euskarak duen erronkarik garrantzitsuena begitantzen ez zaidan arren. Baina egitekotan ganoraz egin behar da, eta XIX. mendeko teoria sasi-mitologikoak alde batera utzita. Ezin dena egin da Naberan jaunak egin zuena esaldi bakar batean: lotu eta nahastu esaldi bakar batean ezelako beldur barik euskara, bereberea, etruskoa eta Ameriketako indigenen hizkuntzak, bestelako justifikaziorik eman gabe. Halako ustezko romanismo bat gainditu nahian, Naberan jaunak eta beste batzuek frogatu nahi dute euskara munduko ia hizkuntza guztien oinarrian dagoela eta orain arteko ustearen kontra, ez dela latina izan euskaran eragin handia izan duela, ezpada alderantziz, euskara izan dela latinaren sorreran protagonista. Zelan? Bada oso erraza, latinak hizkuntza etruskoaren eragin handia jasan zuen, eta etruskoa eta euskara ahaideak eta ia gauza bera direnez (inork ez dakien arren etruskoa zelakoa zen zehatz-mehatz), horra hor ondorioa: euskarak latinarekin komunean dituen hitzak ez dira latinaren maileguak, euskararenak baizik. Hori bota eta lasai-lasai geratzen dira batzuk.

Deigarriena da, gainera, teoria hauek espekulazio hutsean oinarritzen direla, normala den bezala, erro eta hizkuntza-forma batzuen interpretazio pertsonalean. Baina gero, ostera, egia zientifiko moduan azaltzen dituzte dena frogatutzat balego bezala eta agerikoa balitz bezala Europako toponimia osoa euskalduna dela, sumeriera euskareren ahaidea zela eta bestelako gauza gutxienez eztabaidagarri batzuk, nabajo edo etruskoena kasu.

Zientifikotasuna barik, zientzia fikzio nahikoa fiktizioa ikusten dut nik hor, baina tira, bejondeiela… Nabajoak euskaraz, zuk zergaitik ez?