BERBAIRUDIENEA

Urte batzuk pasa dira Artziniegako Udal Gorenak kartelak, afixak edo dena delakoak jartzeko egurrezko panel batzuk ipini zituenetik. Ohartu ei zen, azkenik, zuhaitzak bandoak jartzeko lekurik onenak ez zirela eta panelok herrian (barkatu, (h)urian) sakabanaturik ezarri zituzten, leku estrategikoetan. Udaletxe aurrean ere ipinita zeukaten lehenagotik beste panel handiago bat, zuri-zuria eta argiztatua gauez ere ikus zedin, baina herri honetan beste gauza asko bezala, hura ere utzikeriaren lekuko bihurtu zen hilabete gutxiren buruan. Egurrezko panelek, ostera, martxari eusten diote, berriemaile sutsu bihurtuta, eta jende gehienak berdin-berdin jarraitzen badu ere -jarritako paperei jaramon handirik egin barik, esan gura dut- ipini beharreko zerbitzu bat zen eta, zu, fenomeno. Chapeau. Hala ere, zuhaitz batzuek ez dituzte oraindino frogatu panelen abantaila agerikoak, bando eta abisu munizipalen erasoa saihestu arren, eta askok azalean duten grapa-geruza jasanezina bihurtzear dago hainbeste eskela eta eskelaondoren erruz.

Ni neu, noizbehinkako kartel-jartzaile naizen aldetik, sano pozik nago panelak daudenetik. Batez ere horrela jarri behar ditudan kartelak ondo zenbatuta eroaten ditudalako: hamabost, ez gutxiago ez gehiago, herri osoan dauden panelak gehi beste bospasei tabernetarako. Kito. Eta ez horregatik bakarrik, baita ere kartel, pegatina, ohar eta bando irakurle amorratua naizelako; arreta ematen dit edozein hormatan paratutako edozerk. Zaletasun horren zergatiaz hausnartzen hasten naizenean honako ondorio honetara heltzen ohi naiz: herri batean dagoen biziaren termometro ezin hobea direla kaleko horma eta abarretan jarritakoak, giza-komunitate baten mugimenduaren lekuko, azken batean; suposatzen dut horregatik garatu dudala zaletasun berezi hori. Edonora noala ere kartelei begiratzea besterik ez dut egin behar han mugitzen den saltsari gutxi gora beherako neurri bat hartzeko. Jakina, metodoak huts egin lezake, kartelez betetako herri hilak eta kartel bako herri izugarri biziak egon daitezkeelako, baina tira, ideia orokor bat hartzeko nahiko zehatza suertatzen da. Herriez nabil berbetan, jakina, hiri handiek beste neurri bat daukate eta beste metodo baten beharra.

Kontua da udan arreta gutxi eskaini diedala nire panel maiteei nahiko ausentea ibili naizelako herri-kontuetan –herri-kontuez nazkatuta ere esan nezake-, baina lehengo egunean, nire opor jadanik agortuetako azken egunen orduak pasatzen uzten nenbilela, kalera irten eta ia konturatu barik panel batera hurbildu nintzen. Nahiko betea zegoen, abuztuan normala den bezala: Arabako kale-antzerki jaialdia, inoiz egingo ez den paint-ball txapelketa, Kobatako San Vitores jaia, zahartutako bando pare bat, “se vende caserío” bat… gaur bertan hasiko diren jaien arrastorik ez, ostera, antza kartelak aurten inprimategian ahaztu dituzte. Baina utzi dezadan gai hori momentuz. Panelaren erdi-erdian bando handi bat zegoen, Dina auskalozenbatekoa, euskeraz eta gaztelaniaz: “Arau Subsidiarioen berrikuspena”. Aitortzen dut ustekabe handi samarra hartu nuela, ez nuelako espero gai horren inguruko ezer ikustea. Bere garaian, berrikuspena egiteko epea bete ei zenean Artziniegan burutuko zen triskantza urbanistikoari oztopoak jartzeko itxaropena erabat galdu nuen. Horrelako gai garrantzitsu batean daukagun pasotismoak galduarazo zidan, herri baten geroaz horrelako ardurarik eza izateak azken batean.

Azalduko dut labur-labur Arau Subsidiarioen izpiritua eta asmoa, nire berbekin eta guztiok ulertzeko moduan: 300 adosatu, 14 rotonda eta industrialde berri bat egitea eta Artziniega logela erraldoi bihurtzea. Sinesgaitza? Ez pentsa, aditu zer dinoen udalak galdera hauen aurrean jenderik ez dagoenean*:

- Perdón señor Ayuntamiento, ¿me puede responder a unas preguntitas?
- Si claro, claro, dígame, pero sea escueto.
- Por supuesto, más escueto no se puede ser: Empiezo. ¿Se harán viviendas sociales.?
- ¿Qué es eso?
- Bueno, es igual, y ¿qué me dice de un Plan de revitalización del casco antiguo?
- Juai juai!
- Se han planteado gestionar mejor el polígono industrial actual en vez de hacer otro?
- ¿Pero qué dice?
- ¿No creen que convendría hacer un estudio serio sobre el impacto ambiental?
- No
- ¿Cómo es posible que no se prevea una adecuación de los servicios básicos al crecimiento poblacional?
- No hace falta, la gente solo vendrá a dormir. Al fin y al cabo esto es para que el ayuntamiento chupe dinero fácil.
- Muchas gracias. Esto es todo.

Huraxe da filosofia, herria beste zeozer bihurtzea, herria eta herritarren aldeko benetako apusturik ez egitea. Ez nuke planfetarista erraza izan gura, baina udal horretan jende berria, ezberdina, gauzak egiteko bestelako moduak daudela sinesten duen jendea, sartzen ez den bitartean Artziniegak jai dauka. Eta ez nabil gaur gaueko txupinazoaz berbetan.

Sarritan kartel irakurle izateak honelako kontuak ditu, aspalditxoan bidean utzitako motibazioak berriz pizten dizkizula.

Artziniegan urte luzetan egon da erreka ondoko ibarreko solo batean, geldirik, itzelezko autobus handia. Ez txarto aparkatuta edo ahazturik, ezpada ortuko tresnak eta klase guztietako gauzak barruan gordetzeko jarrita, biltegi moduan edo. Hango inguruko paisaia nahiko bukolikoa da: hiri zaharreko etxeak eta harresia (geratzen den apurra) ibarra gaineko muinoan dagoz, apur bat beherago Lastrako zubi zaharra dago zuhaitzez inguratutako errekaren gainean, eta Soxogutirantza dagoen mendian, haritzez, askarrez eta gorostiz betetako basotxo bat. Huraxe da, gainera, mundu bazter santu honetan sortu den sukar urbanistikoaz libratuko ei den gure herriko txoko bakarrenetariko bat. Adosatu eta rotonden arteko oasia.

Hantxe erdian zegoen autobusa, paisaiako harri eta berdearen arteko harmonia hautsiz, burdinezko eskultura baten antzera. Pintura zuriaren artean herdoil orbain zabalak zituen azkenerako, eta kristal bat edo beste arrakalaz betea. Paisaia polit horri nortasuna ematen zion, beste puntu bat, zeren bestela, autobusarengatik izan ez balitz, ez zen pasatuko beste pasaia polit batzuen parekoa izatetik. Eta horrelakoak hainbeste dagoz hemen hurbilean.

Autobusa lagun bati erosi ondoren han aparkatu zuenak beste asmo batzuk zituen, adibidez, goitik behera konpontzea eta Hego Amerikan zehar bidaia luzeak egiteko prestatzea; ipiniko zuen sukalde bat, eta literak, eta Caracasera eramango zuen itsasontzi batean, handik lagun batzuekin Tepuiak eta yanomamiak ikustera joateko. Hori telebistan Nairobitarraren gaineko erreportai bat ikusi ostean otu zitzaion, baina etxekoek, tamalez, halako ideia zoroak atoan kendu zizkioten burutik.

Autobusak hantxe jarraitzen zuen erreka ondoan eta orduak ematen zituen hari begira ideia baten bila. Pentsatu zuen, handik gutxira, inguruetatik bidaiatzeko behintzat erabil zezakeela, herriko eskolako umeak hondartzara, Gernikako juntetxera eta Barriako monastegira eroateko, azken batean umeen irria baino gauza politagorik ez dagoelako. Baina lagun batek esan zion herrian bazegoela horretara dedikatzen zenik eta ez zela komenigarria halako konpetentzia egitea, herri txiki batean horrelakorik ezin dela egin, denok lagunak ei garelako azken batean.

Bitartean autobusari gurpilak hustu zitzaizkion eta faroak… goibeldu egin ziren faroak. Euri tantek pintura kentzen hasi zirenean aitzurrak gorde zituen jarlekuen artean, eta autobusari barik, indaba eta piperrei begira geratu zen.

Orain dela gutxi, autobusaz nekatu eta uger bako egurrezko txabola dotorea ipini du ortuaren ondoan, hozkailu, ohe, tximinia eta guzti. Gurpilik ez, ordea.

Faltan botatzen da zeozer, eliza ondoko harresiaren gainean jesarrita, hegoaldera begiratzen denean.